„Kaprysy kanonu” to zaproszenie do spojrzenia z dystansem na filmowe listy, rankingi i hierarchie. Choć pomagają nam orientować się w historii kina, same bywają przedmiotem sporów i podlegają ciągłym transformacjom. W kwietniu zapraszamy do siedziby FINA przy Wałbrzyskiej 3/5 oraz do Kina Iluzjon na pokazy, które przypomną, że kształt filmowego kanonu nigdy nie jest dany raz na zawsze. Przegląd rozpocznie się w sobotę 11 kwietnia i potrwa do 20 kwietnia. Patronem medialnym przeglądu jest czasopismo „Ekrany”

Kanon filmowy często wyobrażamy sobie jako zamkniętą listę najważniejszych dzieł, które wypada znać. W rzeczywistości jest on znacznie bardziej kapryśny. Zmienia się w czasie, reaguje na nowe spojrzenia, przemiany społeczne i estetyczne, a także na to, kto i z jakiej perspektywy opowiada historię kina. Słowem: podlega nieustannym korektom.

Mimo tej zmienności kanony pomagają porządkować ogrom filmów konkurujących o naszą uwagę i tworzyć wspólne punkty odniesienia. Jednak są też polem sporów: o to, jakie wartości uznajemy za najważniejsze, jakie filmy reprezentują dane epoki i style oraz czyje opowieści powinny zostać zapamiętane. Szczególnie gorące dyskusje wybuchają co dekadę po publikacji opiniotwórczej listy magazynu „Sight & Sound”, która zawsze na nowo uruchamia polemiki na temat tego, czym właściwie jest filmowy kanon i kto ma prawo go współtworzyć. Przegląd „Kaprysy kanonu”, zainspirowany tekstami z nowego numeru „Ekranów”, przygląda się tym transformacyjnym procesom z kilku stron.

Pierwsze spotkanie kieruje uwagę na kino polskie i zainicjowaną w 2025 roku przez FINA Listę Polskiego Dziedzictwa Filmowego – próbę wskazania dzieł szczególnie ważnych dla naszej kultury audiowizualnej. Zapraszamy na pokaz „Wesela” (2004) Wojciecha Smarzowskiego, filmu, który coraz częściej postrzegany jest jako współczesna klasyka i kanoniczny przykład kina posttransformacyjnego.

Drugie spotkanie – pokaz „Reguł gry” (1939) Jeana Renoira – przypomina o klasycznym kanonie kina światowego, ale także o jego chwiejności. Bo nawet najbardziej utrwalone zestawienia mogą się stopniowo zmieniać wraz z kolejnymi pokoleniami widzów i krytyków. O recepcji słynnego dzieła Renoira i innych kaprysach kanonu z Michałem Oleszczykiem (podcast „Spoiler Master”) porozmawia Sebastian Smoliński.

Trzecia odsłona przeglądu poświęcona jest kontrkanonowi – filmom, które przez lata funkcjonowały poza prestiżowymi listami, a mimo to miały ogromny wpływ na filmową wyobraźnię. Pokaz „Kruka” (1963) Rogera Cormana przypomina o kinie gatunkowym, popularnym i B-klasowym, często pomijanym w oficjalnych hierarchiach.

Na zakończenie wracamy do współczesności. „Uciekaj!”  Jordana Peele’a jest przykładem filmu, który w krótkim czasie zdobył wyjątkową pozycję i jako jeden z „najmłodszych” znalazł się w opublikowanej w 2022 roku aktualizacji rankingu „Sight & Sound”. To moment, w którym można obserwować kształtowanie się ekranowego kanonu niemal w czasie rzeczywistym.

PLAN:

11.04 (sobota), godz. 18.00 

WESELE (2004), reż. Wojciech Smarzowski

(miejsce projekcji: FINA Wałbrzyska 3/5)

Prelekcja: Michał Piepiórka, wstęp bezpłatny

13.04 (poniedziałek), godz. 20:00

REGUŁY GRY, reż. Jean Renoir

(miejsce projekcji: Kino Iluzjon, Sala Stolica), po seansie spotkanie z Michałem Oleszczykiem (SpoilerMaster - Podcast do słuchania po seansie) i Sebastianem Smolińskim (Past Perfect – kinofilia i dystrybucja). Pokaz biletowany (15 zł).

17.04 (piątek), godz. 18.00 

KRUK reż. Roger Corman

(miejsce projekcji: FINA Wałbrzyska 3/5)

Prelekcja: Bolesław Racięski, wstęp bezpłatny

20.04 (poniedziałek), godz. 18.00 

UCIEKAJ, reż. Jordan Peele

(miejsce projekcji: FINA Wałbrzyska 3/5)

Prelekcja: Marta Stańczyk, wstęp bezpłatny